Vall de Núria (Queralbs), 2026ko irailaren 21a. Pirinioetan, mendearen amaieran, udako tenperaturak 1985-2015 aldikoak baino ia 5 gradu altuagoak izan litezke, emisioen tarteko-maila altuko agertoki oso probable batean. Bien bitartean, behatutako datuek erakusten dute berotzea bereziki areagotzen ari dela 1.500 eta 2.200 metro arteko altitudean; izan ere, azken 24 urteetan tenperatura maximoak 1,8 gradu igo dira eta minimoak 2,1 gradu.

Proiekzio berriek, gainera, prezipitazioen beherakada aurreikusten dute, bereziki udan, batez besteko defizita %15 ingurukoa izanik. Egoera horri dagoeneko antzemandako elur-estalkiaren aldaketak gehitu behar zaizkio: galerak desberdinak dira altitude eta mendiguneen arabera, eta elur-lehorteek nabarmen egin dute gora.

Hauek dira astelehen honetan “Pirinioetako klima-agertokiei eta lurralde-egokitzapenari buruzko jardunaldi teknikoak: LIFE Pyrenees4Clima proiektuaren lehen emaitzak” izeneko jardunaldietan aurkeztutako emaitza eta aurrerapenetako batzuk. Jardunaldiak irailaren 21ean eta 22an egiten ari dira Vall de Núrian, eta hainbat arlotako 90 aditu inguru bildu dituzte. Proiektuak —Pirinio osoko 47 erakunde bazkide biltzen ditu— Pirinioetako Klima Aldaketaren Behatokiak (OPCC) gidatzen du, eta klimaren bilakaerari buruzko ezagutza zientifikoa Pirinioetako lurraldeetarako egokitzapen-tresna eta -irtenbide zehatz bihurtzea du helburu.

Jardunaldi hauek ezagutza berria partekatzeko eta klima-ekintzan nola txerta daitekeen hausnartzeko balio izan dute. Topaketan zazpi arlo osagarritako emaitzak eta aurrerapenak aurkeztu dira: Pirinioetako klima-aldaketaren adierazleak; altitudearekiko menpeko berotzea; elur-estalkiaren bilakaera behatua; etorkizuneko klima-agertoki berriak; Vallter 2000 bezalako esperientzia demostrativo baten eskalako analisia; lurpeko urak eta infiltrazioa eta horiek klima-egokitzapenarekin duten lotura; eta uraren erabilgarritasunaren modelizazioa eta horrek lurralde-, nekazaritza- eta turismo-kudeaketarako duen garrantzia.

“Aurre hartu behar diogu egoerari. Klima nola aldatzen ari den eta datozen hamarkadetan nola bilaka daitekeen ezagutzea ezinbestekoa da, baina benetako erronka ezagutza hori administrazioentzat, kudeatzaileentzat eta lurraldeentzat erabilgarriak diren tresna eta irizpide bihurtzea da. Klima-aldaketaren inpaktuek ez dute mugarik ulertzen, eta erantzuna mugaz gaindiko lankidetzan oinarritu behar da. PYRENEES4CLIMAk, bi urte eskasean, Pirinioen etorkizunerako funtsezko datuak eta ezagutzak eskaintzea lortu du jada”, adierazi du Eva García-Balaguer Pirinioetako Klima Aldaketaren Behatokiko (OPCC) koordinatzaileak. Proiektua 2024an hasi zen eta 2031ra arte luzatuko da.

Prezipitazioen %15 inguruko defizita

“Aldaketarik handienak mendearen amaierako tenperaturetan izango dira; udan ia 5 gradu igo litezke 1985-2015 aldiarekin alderatuta, emisioen tarteko-maila altuko agertoki batean. Aldaketak handiagoak dira altitude handietan txikietan baino. Prezipitazioei dagokienez, joera orokorra beheranzkoa da urteko eskalan, eta are nabarmenagoa udan, batez besteko defizita %15 ingurukoa izanik”, azaldu du Jean-Michel Soubeyroux Météo-Franceko Klimatologiako zuzendari zientifikoordeak. Proiekzio horiek Euro-CORDEX CMIP6n oinarritzen dira, Europako eskualdeko klima-proiekziorik berrienetan, gaur egun zabalkunde-fasean daudenak.

Prezipitazioei dagokienez, joera orokorra beheranzkoa da, nahiz eta urteko eskalan oso irregularra izan, eta are nabarmenagoa udan, batez besteko defizita %15 ingurukoa izanik.

Berotzea areagotu egiten da 1.500 eta 2.200 metro artean

Etorkizuneko proiekzioei altitudea kontuan hartuta tenperatura nola aldatzen ari den erakusten duten datu berriak gehitu zaizkie. Kataluniako Meteorologia Zerbitzuak (Meteocat) 2002-2025 aldiko datuekin egindako azterlan baten lehen emaitzek tenperatura maximoen eta minimoen goranzko joera erakusten dute aztertutako hiru altitude-tarteetan —1.500 metrotik behera, 1.500 eta 2.200 metro artean, eta 2.200 metrotik gora—, eta igoera bereziki handia da tarteko altitudean.

1.500 eta 2.200 metro artean, tenperatura maximoa 0,77 gradu igo da hamarkadako, hau da, 1,8 gradu 24 urtean; minimoa, berriz, 0,86 gradu igo da hamarkadako, eta 2,1 graduko igoera metatu du aldi berean. Joera are nabarmenagoa da neguan: tenperatura maximoak 2,9 gradu igo dira eta minimoak 3,1 gradu 24 urte horietan.

“Mendiko altitude-tarte jakin batzuetan berotzea handiagoa izatea hainbat mendigunetan frogatu den fenomenoa da, baina oraindik ez zen Pirinioetan baieztatu. Lehen emaitza hauek adierazten dute hemen ere gertatzen dela eta tarteko altitudea, 1.500 eta 2.000 metro artekoa, dela kaltetuena”, azaldu du Pere Esteban Kataluniako Meteorologia Zerbitzuko teknikariak.

Elur-galerak berotze handiago horretan eragina izan dezake

Ikertzaileek planteatzen dute portaera hori azaltzen lagun dezakeen hipotesietako bat elur-estalkiaren atzerakada dela. 1.500 eta 2.200 metro arteko tartea da, hain zuzen ere, elur-galera hori nabarmenen ageri den eremua. 1.500 metrotik behera, elurra urriagoa eta aldizkakoagoa da; 2.200 metrotik gora, berriz, neguan estaldura iraunkorragoa mantentzen da oraindik, eta udazkenera edo udaberrira luza daiteke.

“Lortzen ari garen datu guztiak aztertzen jarraitu behar dugu, baina tarteko eremuan tenperaturaren igoera handiagoa antzemateak elurraren presentziaren eragina egon daitekeela iradokitzen du, altitude-tarte horretan baita nabarmenen elur-estalkiaren atzerakada”, adierazi du Estebanek.

Harreman horretan sakontzeko, Meteocatek estazio meteorologiko automatiko bat instalatu du Bonabén, 1.700 metroko altitudean, eta 2002-2025 aldiko inguruko estazio meteorologikoen eguneroko datuak aztertu ditu. Gainera, PYRENEES4CLIMA proiektuaren barruan, tenperatura- eta hezetasun erlatiboko sentsoreak instalatu dira bi altitude-transektoetan: Bonabé-Moredo, Kataluniako Pirinioetan, eta Panticosa-Infiernos, Aragoiko Pirinioetan; azken hori Pirinioetako Ekologia Institutuak (IPE-CSIC) jarri du. Gutxi gorabehera 200 metrotik behin kokatuta, 1.500 eta 3.000 metro arteko profil bertikalak eskuratzea ahalbidetuko dute.

Mendebaldeko Pirinioetan galdu da elur gehien

Elur-estalkiaren bilakaera behatua da proiektuaren beste emaitza aipagarrietako bat. IPE-CSICek zuzeneko behaketak, behaketetan oinarritutako ereduak eta satelite-irudietatik garatutako elur-bisore bat konbinatu ditu.

“Altitude eta mendiguneen arabera intentsitate desberdina duen elur-estalkiaren beherakada antzeman dugu, eta mendebaldeko Pirinioetan galdu da elur gehien. Pirinioetako altitude handienek ere izan dituzte elur-galerarik handienak. Era berean, 1959-2024 aldian elur-lehorteen igoera nabarmena ikusten dugu”, azaldu du Juan Ignacio López Moreno Pirinioetako Ekologia Institutuko (IPE-CSIC) ikertzaileak. Aitzitik, egindako lanek ez dute aldaketa esanguratsu handirik erakusten muturreko elurteetan edo elur gaineko euri-gertakarietan.

Uraren erabilgarritasunari aurrea hartzea, kudeaketa hobetzeko

Tenperatura, prezipitazioak eta elurra zuzenean lotuta daude LIFE Pyrenees4Climak lantzen duen beste erronka nagusietako batekin: ur-baliabideen erabilgarritasunarekin.

Uraren erabilgarritasunaren modelizazioari eta lurralde-, nekazaritza- eta turismo-kudeaketarako duen garrantziari buruzko lan-ildoa Ebroko Behatokiak, Bartzelonako Unibertsitateak (UB), Aragoiko Nekazaritzako Elikagaien Ikerketa eta Teknologia Zentroak (CITA) eta Kataluniako Unibertsitate Politeknikoak (UPC) garatzen dute.

Proiektuaren barruan ziklo hidrologikoarekin lotutako hiru kasu pilotu garatzen ari dira: bi ureztaketaren kudeaketan egokitzapen-estrategiak txertatzera bideratuak eta hirugarren bat klima-aldaketak eta turismo-jarduerek Arazas ibaiaren akuiferoetan duten eragina kuantifikatzera zuzendua. Beste kasu aipagarrietako bat Vallter 2000 eta Pal-Arinsal eski-eremuen kudeaketa hobetzeko funtsezko ezagutza sortzea izan da, Katalunian eta Andorran, hurrenez hurren.

Vall de Núrian egiten ari diren jardunaldietan, ureztaketarekin lotutako bi kasuei dagokien lana aurkeztu da bereziki.

Algerri-Balaguer eta Urgellgo ubideetan, Katalunian, abian jarritako ereduek ur-baliabideen erabilgarritasuna eta ureztatzeko ur-eskaria kalkulatu ahal izango dituzte klima-agertokiak eta simulazio-eredu fisikoak erabiliz. Halaber, nekazaritza-kanpainetan urtaroko aurreikuspenak txertatzeko aukerak aztertzen lagunduko dute, ureztaketaren plangintza eta egokitzapena hobetzeko.

La Violadan, Goi Aragoin, ereduek eta egungo jardunbideen azterketak lurzoruaren kudeaketari, labore motei eta ureztaketa-hornidurei lotutako nekazaritza-jardunbide jasangarriak ebaluatu eta identifikatzen lagunduko dute, baita jardunbide horiek karbono-bahiketan, berotegi-efektuko gasen emisioetan, ur-beharretan eta ureztatzeko ur-eskarian duten eragina ere.

Emaitzak ureztatzaileen komunitateen, nekazarien, arro-kudeatzaileen eta beste erabiltzaile batzuen eskura jarriko dira, datozen urteetan beste lurralde batzuetan aplikatu eta transferitu ahal izatea errazteko.

Kasu honetan, LIFE Pyrenees4Clima aurreko PIRAGUA proiektuaren emaitzetan oinarritzen da. Proiektu horren arabera, batez besteko emaria %10 eta %20 artean jaitsi zitekeen 2011-2040 aldian, RCP4.5 eta RCP8.5 agertokietan, eta %25 eta %50 artean mendearen amaierarako, beherakadarik handienak emisio handieneko agertokian gertatuz.

Pyradapt eta irtenbideak partekatzeko sinergia berriak

Jardunaldiek astearte honetan jarraituko dute bigarren saio batekin, bereziki LIFE Pyrenees4Climaren barruan eta kanpoan sortutako ezagutza kapitalizatzera, transferitzera eta konektatzera bideratua. Testuinguru horretan, OPCCk Pyradapt aurkeztuko du, informazioa kapitalizatzeko, inpaktu- eta emaitza-adierazleak biltzeko eta jarraipen-mekanismoak eskaintzeko tresna. Klima-aldaketa eta Pirinioetako lurraldea helburuen artean dituzten proiektu osagarrien eskura jarriko da, herritar guztiei informazio egiaztatua, sendoa eta ahalik eta osatuena eskaintzeko.

Pirinioetako Klima Aldaketaren Behatokiak (OPCC) gidatutako LIFE Pyrenees4Clima proiektuak 19,8 milioi euroko aurrekontua du, Europar Batasuneko LIFE programak %60an kofinantzatua, 47 erakunde biltzen ditu eta 33 esperientzia pilotu eta demostrativo garatzen ditu.

Proiektuak mugaz gaindiko ikuspegitik egiten du lan, zientzia, administrazioak, kudeatzaileak eta lurraldeak konektatzeko eta klima-ezagutza Pirinio osoan probatu, partekatu eta transferitu daitezkeen egokitzapen-tresna, -irizpide eta -irtenbide bihurtzeko. Horretarako, funtsezko tresnetako bat honelako jardunaldiak antolatzea da; bertan 90 pertsona inguru biltzen dira, profil desberdinetakoak —zientzia-arloa, administrazioetako arduradunak eta lurralde-kudeatzaileak—, ezagutza partekatu eta transferitzeko eta mendialdeetan klima-aldaketak eta aldaketa globalak planteatzen dituzten erronkei eraginkortasun handiagoz erantzuteko ildoak proposatzeko.